سلطان محمد ميرزا قاجار
316
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
ملك به عمل آيد . معادن معدن مس و سرب بسيار خوب دارند . در كوههاى خود مشهد سنگ مرقشيشاى « 7 » ذهبى و فضى هردو هست و در دامنه و زمينهاى سيل شسته ياقوت ريزه بسيار پيدا مىكنند . [ 206 ب ] در شش ساعتى مشهد معدن مرمر بسيار خوب هست . سنگ سياه نرمى كه در مشهد هست كه از او ديگ و اسبابهاى ديگر سازند ، اين قسم سنگ در جاهاى ديگر ديده نشده است . جانوران ترياك زياد مىكارند . همه قسم شكار دارد . كبك ، تيهو ، آهو ، شكار كوهى [ و ] مرغ آبى در اطراف مشهد بسيار است . در هشت ساعتى ، قرقاول هم دارد . رودخانهء كشفرود « 8 » از دو ساعتى مشهد بهطرف شمال شهر مىگذرد . چمنها و ييلاقات بسيار باصفا دارد . ماهى خوب در اين ملك نيست . برنج خوب هم به عمل نمىآيد . زمستانش بسيار سرد شود . تابستانش چندان گرم نيست . پشه و كيك زياد دارد . تفصيل ابنيه و عمارات و اسباب متعلقات به حضرت املاك موقوفهء حضرت در بلاد ايران بسيار است ، خاصه در خراسان . املاك خارج و داخل مشهد مقدس اكثر از موقوفات حضرت است . [ 207 آ ] منافع موقوفاتى كه در اين ايّام و اصل آستانهء مقدسه مىشود متجاوز از پنجاه هزار تومان نقدا [ و ] جنسا مىشود . در بناى اصل بقعهء متبركه اختلاف كردهاند . بعضى از بناهاى اسكندرش دانند . هركه بنا كرده است ، بنايى خود حرم محترم از بناهاى
--> ( 7 ) . مرقشيشا يا مارقشيشا Marqashisha : سولفور طبيعى سفيد رنگ آهن . ( ن . ك . افزودهها ) . ( 8 ) . كشفرود از كوههاى بين قوچان و نيشابور سرچشمه مىگيرد و پس از گذشتن از خاك توس وارد رودخانهء تجن يا هرىرود مىشود . ( فرهنگ معين ، اعلام ) .